Een handleiding helpt

Stel, je koopt een mooi nieuw stuk elektronica, aangeprezen door je omgeving of de media: ongeëvenaarde kwaliteit en productie! Thuis uit de doos; nu gaat het beginnen!
Maar helaas, hij doet het niet, of maar een beetje.
De één gaat op zoek naar een handleiding, de ander naar een vriend(in) of deskundige, een derde blijft op alle knoppen drukken, een vierde geeft het op.

Daar moet ik soms aan denken als ik de blije teksten over excellentie, hoogbegaafdheid, het beste onderwijs, belofte voor de toekomst, enzovoort lees. En vervolgens de mensen spreek die, vaak na veel jaren hun stinkende best doen, komen vragen: “Waarom lukt het mij niet?” “Hoezo ben ik extra intelligent?” “Mijn omgeving wil helemaal geen ongeëvenaarde kwaliteit of productie!”

Xi-ers zijn hun eigen instrument

Xi-ers en hoogbegaafden zijn geen elektronica, maar ze zijn wel ongewoon complex, intens en gedreven. Het luistert nauw hoe je met die eigenschappen omgaat. Xi-ers zijn hun eigen instrument en ze zijn allemaal verschillend qua hantering en expressie. Bij de een gaat alles vanzelf, bij de ander niet, of pas na jaren, en nog steeds niet vanzelf.
Hoe haal je uit dat eigen instrument wat er in zit?
Wat mij betreft door een combinatie van doen, daarop reflecteren, een mentor en/of een handleiding. De laatste twee helpen bij het zo nodig richting en betekenis geven aan het doen en de reflectie daarop.

‘Laat je niet kisten!’

Teveel mens, te weinig dierHet eerste boek dat ik over slimme volwassenen las, was van Hans de Vries: ‘Te veel mens, te weinig dier: Leefadviezen voor intelligente mensen’ (1999). “…een welgemeend ‘laat je niet kisten’ in de vorm van zogeheten leefadviezen…”, schreef de auteur als toelichting.
De inspiratie voor de ‘vijf kenmerken van Xi’ kwam uit dat boek.
Omdat ik mij altijd ingenieur heb gevoeld, koos ik als de subtitel bij ‘Verleid jezelf tot excellentie’ : Gereedschap voor extra intelligente mensen.
In de praktijk zie ik dat een mentor, of een geschreven vorm daarvan, een handleiding, de doelgroep verder helpt bij het zichzelf (her)vinden en ontwikkelen.

Oefeningen in verwondering en verdriet

In mijn visie hebben Xi-ers van huis uit een dikkere handleiding met extra hoofdstukken nodig, vergeleken met andere mensen. Dat heeft met hun hoge complexiteit en intensiteit te maken. Ze blijken zich relatief vaak te verwonderen waarom allerlei zaken bij hen anders lopen dan bij allerlei mensen in hun omgeving.
Hoe komen ze er achter dat er voor hen nog extra hoofdstukken bestaan? Sterker nog, zolang ze zich niet bewust zijn van hun ongewone intelligentie en intensiteit, kunnen ze ervan overtuigd zijn dat ze alle hoofdstukken al kennen.

Als het dan toch regelmatig mis gaat, concluderen ze dat het alleen maar vanwege hun eigen onvermogen kan zijn. Dat kan een beklemmend verdriet blijven, maar ook een motivatie zijn om verder te gaan zoeken.
Daarom is de eerste fase in de ontdekking van de eigen Xi zo transformerend.

Nieuwe levensfase, nieuwe vragen

Bright Adults omslagAfgelopen najaar verscheen van de hand van Ellen Fiedler het boek ‘Bright Adults: Uniqueness and Belonging across the Lifespan’.
Op de achterflap staat: …Dr. Ellen Fiedler guides us through the life stages of gifted adults, including the experiences, tasks, and challenges they face during their journeys. Using a sailing metaphor, she provides perspective to help us anticipate the shoals, currents, and sandbars of life…

In haar boek benoemt ze voor iedere periode van 10 of 15 jaar koerspunten en strategieën, die karakteristiek zijn voor de doelgroep.
Je handleiding krijgt dus als het ware nieuwe hoofdstukken als je op het volgende ‘level’ bent aangekomen. De begrijpelijke verzuchting: “Ik dacht dat ik klaar was met het gedonder rond mijn ongewone intelligentie, intensiteit en dergelijke?” kan voor veel Xi-ers periodiek met ‘niet echt’ dan wel ‘echt niet’ worden beantwoord.

Fiedler ziet ook bij 65+ en 80+ karakteristieke behoeften. Wie het interview met primatologe Jane Goodall (bijna 82) in College Tour van 5 februari heeft gezien, kan dat bevestigen. Haar vriendelijke maar besliste antwoorden op de bezorgde vragen wanneer ze nu eindelijk eens rustig aan ging doen, waren een treffend bewijs.

Een juist moment om Xi te ontdekken

Zo biedt Fiedler’s boek ook een verklaring waarom sommige Xi-ers pas in de loop van hun leven tegen het onderwerp opbotsen: Het karakteristieke levensfase-thema was nog niet eerder (dwingend) aan de orde geweest. Maar opeens is er dan een moment ­– bijvoorbeeld tussen 35 en 50 – dat oude patronen van zelfbeeld en interactie met anderen over hun houdbaarheidsdatum kunnen zijn geraakt.
handleiding houvastOpeens biedt een hypothese over de ongewoonheid van de eigen intelligentie en intensiteit wel een bevredigende verklaring voor levensvragen. Dit soort conclusies blijkt in iedere levensfase zowel een schokkende als een bevrijdende ontdekking te zijn.

Het prettige aan het boek is dat het enerzijds voor iedere levensfase de karakteristieke thema’s benoemt, en vervolgens per thema de mogelijke hantering daarvan aangeeft.
Ook dit boek is een handleiding, en wel een zeer uitgebreide. Dat maakt het geen boek dat je even van kaft tot kaft doorneemt; neem je tijd.

‘Relevante auteurs voor haar model’

Zij vermeldt zeven auteurs die specifiek haar denken over ‘bright, intense adults’ in hun verschillende levensfasen hebben beïnvloed. Vier hebben vooral over levensfasen geschreven, zoals Erik Erikson of Gail Sheehy. Drie hebben vooral over de context van ongewone intelligentie en intensiteit geschreven: Ik ben blij en trots dat mijn ‘Enjoying the Gift of Being Uncommon’ naast ‘Gifted Adults’ van Mary-Elaine Jacobsen (zie webpagina) en ‘Gifted Grownups’ van Marylou Streznewski (zie webpagina) staat.

Het helpt

Inmiddels heb ik zelf bij mijn cliënten gemerkt dat het rust geeft om de eigen worstelingen van dat moment helder benoemd en toegelicht te zien.
Het blijft daarbij natuurlijk een kaart van het gebied en niet het terrein zelf. Maar je gaat met meer vertrouwen de uitdagingen van het terrein aan als je beseft dat je niet de enige bent die zoiets ooit op het bord kreeg. En haar suggesties voor de hantering ervan kunnen je verrassen.

Er is nog zoveel over je eigen Xi of hoogbegaafdheid te ontdekken!

Naar boven

Reacties zijn gesloten.