SlimmerIQ en Andersschrander

Zoals het plan van Peter van der Vorst om een programma over hoogbegaafdheid te maken mij destijds tot een blog had aangezet, was ik nu benieuwd wat voor programma het was geworden. Dus keek ik afgelopen zondagavond om half tien naar SlimmerIQen.
Er komen nog drie afleveringen plus de finale, dus er kan nog iets veranderen, maar de benadering van het onderwerp is denk ik wel neergezet.

Prijzenswaardig initiatief

Peter van der VorstHet is een goedmoedige en onderhoudende quiz: Peter gaat respectvol met zijn deelnemers om, deskundigen zeggen relevante dingen vanuit hun vakgebied, en de kandidaten (geen BN-ers) zijn ook thuis gefilmd voor meer context over wie en hoe ze zijn. Door de opzet van de quiz blijft het tot het einde spannend wie van de vier doorgaat naar de finale. Kortom, er zitten vakmanschap en goede bedoelingen in het programma. Er keken ruim 1,1 miljoen mensen naar deze eerste aflevering, ik ben benieuwd wat de belangstelling de komende weken zal zijn.

Exclusieve definitie sluit buiten

Ik vind het jammer dat de uitgedragen essentie van hoogbegaafdheid (HB) in hoge mate wordt opgehangen aan via een IQ-test meetbare cognitieve prestaties en een harde grens van 130. Dat leidt tot het soort exclusiviteit van Je bent het wel of je bent het niet. Of Zij zijn het wel en ik ben het niet.
Naar verluid zijn er zo’n honderd definities van hoogbegaafdheid en ik word altijd een beetje ongemakkelijk als er over ‘de hoogbegaafden’ wordt gesproken alsof het een groep met uniforme kenmerken zou zijn. Vooral als dat ook nog leidt tot het op een voetstuk plaatsen vanwege die kennelijk objectief bewezen superieure slimheid.
Peter van der Vorst legt bij aanvang uit dat hij ‘maar’ 120 haalde. Familieleden en omgeving van de kandidaten getuigen hoe de kandidaat zich onderscheidt vanwege zijn/haar onbegrijpelijk hoge intelligentie.

Het effect lijkt dat je weinig uitnodiging tot betrokkenheid met de kandidaten voelt, laat staan identificatie. Je komt niet op het idee om ongewone begaafdheid in je omgeving of misschien wel bij jezelf te herkennen. Daar ga je immers niet zelf over, dat is de taak van deskundigen. Wie denk je wel dat je bent? Hoogbegaafden, dat zijn die anderen.
‘We zitten erbij en kijken ernaar.’ Zoals Han Lips in het Parool schrijft.

Zoveel diversiteit in slimheid

Iedereen kan vanuit eigen waarneming vaststellen dat er heel veel manieren zijn om slim te zijn. Welke manier in een bepaalde situatie het slimst is, hangt af van de context. Sommige contexten tellen wel mee voor IQ-slim, andere niet. Hoe slim is de voetballer die begrijpt waar de bal gaat komen? Hoe slim de zangeres die op het juiste moment het ritme vindt waarop de zaal gaat swingen? Hoe slim de dyslectische ontwerper die een nieuwe meubellijn ontwerpt die precies in de tijdgeest past? Hoe slim is de TV-presentator die de complexe interactie van vijf eigenwijze gasten aan zijn tafel zo hanteert dat het een spannend en interessant programma wordt?
Slim is een veel rijker en dynamischer begrip dan IQ-score, net als intelligent dat is, kijk maar in de Van Dale. Door slim / intelligent zijn expliciet of impliciet voor te behouden aan mensen met hoge IQ-scores maak je de werkelijkheid eendimensionaal. Daarmee mis je èn misken je veel talent.

Eén hoogbegaafde of veel Xi-ers in het gezin?

Ik vind het ongelukkig dat het HB-label meestal een uitzonderings­positie binnen het gezin creëert. Dat is eenzaam voor de betrokkene, en kleurt vaak de inschatting van de kwaliteiten van de andere gezinsleden. Ook hier wordt onnodig en onterecht afstand gecreëerd.
Diversiteit in gezinHet punt is dat (ongewone) begaafdheid in hoge mate erfelijk is, maar dat dit zich op vele manieren kan manifesteren. Vanuit het IQ-gericht beoordelen wordt alleen een bepaalde verschijningsvorm op het schild geheven. De doorgaans ongewone, maar andersoortige talenten van ouders, broers of zussen worden niet als zodanig opgemerkt. “Jouw zusje heeft een knappe kop, maar ik vind jou ook lief.”
Het doet de rest van het gezin, inclusief de ouders zelf, geen recht en biedt daar veel gelegenheid tot onderpresteren. Of het betreffende kind gaat zelf onderpresteren om er toch bij te kunnen horen.

Het kan ook anders: Vaak kunnen de gezinsleden zich wel herkennen in de kenmerken van Xi. Het biedt zoveel ruimte en gedeelde gevoelens als duidelijk wordt hoeveel typische Xi-eigenschappen binnen het gezin aanwezig zijn.
Het leidt tot een completer beeld van de eigen identiteit omdat je beter begrijpt hoe ongewoon sterke intelligentie in allerlei kenmerken van de persoonlijkheid doorwerkt. Op de Xinastie bladzijde staan voorbeelden hoe de opvattingen over intelligent zijn in een gezin kunnen mee- of tegenwerken bij het tot expressie komen van ieders talenten.

Andersschrander

Ik ben nu 12+ jaar bezig met extra intelligentie en heb in die tijd het genoegen gehad om vele honderden rijke en soms dramatische verhalen uit het leven van extra intelligente mensen te mogen horen. Sommigen hadden dat hoge IQ, SlimmerIQen als het ware, en velen hadden dat niet of wisten het niet:
Laat ik ze Andersschrander noemen; Xi-ers wiens extra intelligentie niet van het soort was waarmee je zeker die IQ-score van 130+ kan halen. Allemaal worstelden ze met het ‘ongewoon sterk intelligent zijn’ en waren op zoek naar manieren om hun ‘vreemde eigenschappen’ te transformeren naar unieke en effectieve kwaliteiten om trots op te zijn. Tegelijk waren ze onderling heel verschillend in de samenstelling van die kwaliteiten: diversiteit in slimheid, met als spannende vraag hoe iemand ongewoon slim is.

Natuurlijk vind ik het prettig dat er positieve aandacht is voor ongewoon intelligente mensen die hoogbegaafd moeten heten.
Maar het is niet fijn als door de gekozen visie op HB vele andersschrandere kinderen en volwassenen weer wordt aangereikt dat hun intelligentie ‘normaal’ is, omdat ze niet kwalificeren voor hoogbegaafd zijn. Terwijl ze zichzelf en hun kwaliteiten beter tot uitdrukking kunnen brengen als ze begrijpen hoe ongewoon ze zijn en hoe ze ongewoon zijn.

Als daar nu eens een TV-programma over gemaakt gaat worden. SlimmerIQen is een begin, maar nog niet het einde…

Naar boven

Reacties zijn gesloten.