Verongelijkt, wat nu?

In hoeverre ontstaat verongelijktheid bij Xi-ers en hoogbegaafden vaker dan bij gemiddeld intelligente mensen. Gaan ze er ook anders mee om?
Dat vroeg ik mij af, nadat ik mij de laatste tijd was gaan realiseren hoe groot mijn vaardigheid is in het mij verongelijkt voelen. Zo’n gevoel kan soms heftig blijven hangen, met veel innerlijke boosheid en stagnatie als effect.
Is dat typerend voor ‘de doelgroep’, en kan het ook wat minder?
Zijn er tips en trucs?
De afbeeldingen komen, op de eerste na, uit de film Inside Out.

Drie typische factoren

Verongelijkt betekent ‘onrecht aangedaan, onbillijk behandeld’ (Van Dale).
Er zijn drie typische factoren waardoor Xi-ers en hoogbegaafden zich als kind of volwassene verongelijkt kunnen voelen.

  • In de diverse herkenningslijstjes voor hoge begaafdheid wordt heel vaak een sterk rechtvaardigheidsgevoel genoemd. Dat doet vermoeden hoezeer ze scherp waarnemen of er onrecht geschiedt en daar emotioneel bij betrokken zijn.
  • Door hun karakteristieke extra kwaliteiten komen ze sneller en anders tot vragen, oplossingen en resultaten. Ze worden daarbij niet altijd begrepen of gewaardeerd, soms zelfs bespot of gestraft.
  • Vaak roepen ze hoge verwachtingen op bij hun omgeving, bijvoorbeeld op school. Indien daar niet aan wordt voldaan, volgt een negatief oordeel, dat relatief heftig en als onbillijk kan worden ervaren.

 

De invloed van de Top Tien Verwijten

Verongelijkt

Mr. Incredible

In mijn vorige blog, Intens hoort erbij! schreef ik al over de karakteristieke eigenschap van Intensiteit en hoe de Top Tien Verwijten refereert naar die relatieve ‘heftigheid’ die Xi-ers en hoogbegaafden uit zichzelf tonen bij hun doen en laten.
“Kan je nou nooit eens tevreden zijn?” of “Jij reageert altijd zo overgevoelig en dramatisch!” zijn in dit verband twee mooie verwijten uit het rijtje.
Me verongelijkt voelen is mijn eigen schuld zeker. Is dat even een oneerlijk argument! Bah! Waarom heeft iedereen altijd een oordeel over mij?
Maar het is soms lastig te vermijden dat er iets bij je blijft hangen van: “Misschien is het ook allemaal wel mijn eigen schuld.” “Straks word ik afgewezen en ben ik alleen.”
Een wisselende mix van boosheid, schaamte, angst en verdriet als resultaat van dat heftige gevoel van verongelijktheid. Hoe ga je daar mee om?

Boosheid kan naar binnen slaan

Als je verongelijkt voelen vooral schaamte en angst oproept, mag de boosheid die ook aanwezig is, niet naar buiten zichtbaar zijn.

  • Anger containedAls je vindt dat het kennelijk je eigen schuld is, is het natuurlijk niet terecht om boos op de ander te worden. Een echt smorende opmerking is bijvoorbeeld: “Je hebt niet genoeg je best gedaan.” Want de meeste Xi-ers zijn zo creatief en perfectionistisch, dat ze zelf ook al vinden dat ze (ergens, ooit) harder hadden kunnen werken. Ook als dat totaal niet realistisch of redelijk is. Alles liever dan dat verwijt moeten horen, van anderen of van die stem in je hoofd: Je schaamt je, èn je voelt je verongelijkt en boos omdat het verwijt ergens gevoelsmatig toch niet klopt.
  • Fear worriedAls de angst voor afwijzing domineert, mag de boosheid zeker niet naar buiten. Je wilt geen extra aandacht trekken, de situatie is al precair genoeg. “Je hebt me teleurgesteld” doet immers alle alarmbellen rinkelen.
    Veel Xi-ers kennen het gevoel van eenzaamheid, vanwege het anders dan ‘de rest’ zijn. Iets doen dat tot (extra) uitsluiting leidt, is dan hele foute boel. Zeker relatief empathische Xi-ers menen al snel dergelijke signalen bij de ander waar te nemen en trekken hun fatale conclusies.
    Voor een volwassene zou zo’n risico van afwijzing anders moeten voelen dan voor een kind, maar soms blijken kinderangsten hardnekkig.

In beide gevallen blijft verongelijktheid lang hangen omdat de uiting ervan geblokkeerd is.
“Is daar wat aan te doen?” Ik ga er hieronder op door bij Veerkracht.

Boosheid tonen

Als je geen reden voelt voor schaamte, kan het naar jezelf en je omgeving heel verhelderend werken om boos te zijn en die woede te tonen.
Anger erupts Dat heb ik zelf over de jaren wel gemerkt. Je moet ‘alleen’ even de hobbel nemen van eventuele bezorgdheid over hoe de ander op het uiten van je boosheid zal reageren.
Zowel iemand met veel empathische vermogens, als een relatief introvert persoon kijkt nogal tegen zo’n hobbel op. Daarom is het handig om je van je eigen mate van empathie en introversie bewust te zijn. Dan kan je zo nodig een extra aanloopje nemen als de hobbel in zicht komt. Als de lucht weer geklaard is kan je verder, zonder verongelijktheid.
Wraak nemen is een hele andere categorie van woede tonen; dat is niet wat ik hier bedoel.

Veerkracht en verongelijktheid

Een van de in eerdere blogs (hier en hier) genoemde zes emotionele stijlen (volgens Richard Davidson) heet Veerkracht (Resilience): Hoe snel ben je in staat om je over negatieve ervaringen heen te zetten?
Sommige mensen zetten zich onmiddellijk over alles heen, maar blijken minder gemotiveerd om iets te leren van het gebeurde, of om te vechten om hindernissen te overwinnen.
Andere mensen raken zelfs van een kleine tegenslag langdurig in de put. Ze blijven er maar mee bezig, in gedachten, in boosheid, in passiviteit.
Verongelijktheid met boosheid die naar binnen slaat, lijkt dus met lage veerkracht verbonden te zijn.

Veerkracht vergroten?

Dan is het interessant dat Davidson suggesties geeft hoe je je emotionele stijl kan veranderen: zowel de ene kant (minder veerkracht) als de andere kant (meer veerkracht) op.
Voor dat laatste suggereert hij enerzijds Mindfulness; als het ware rustig en op afstand naar je fatale redeneringen kijken, zonder er door te worden meegesleept.
Zijn andere optie heet cognitieve herwaardering; de fatale redenering zelf veranderen door op een meer positieve manier betekenis aan de gebeurtenissen te geven.

melancholyMet dit blog probeer ik in de geest van beide suggesties iets aan te dragen:
De ene optie: Rustig kijken en je verbazen over je eigen verongelijktheid en de effecten ervan. Herontdekken waar dat vandaan komt en bewust weerstand bieden aan fatale conclusies.
De andere optie: Jezelf afvragen hoe je op een betere manier met dit soort situaties om kan gaan door andere conclusies, acties en betekenissen te kiezen.

Je af en toe verongelijkt voelen is wellicht onvermijdelijk als Xi-er of hoogbegaafde. Maar het hoeft niet je hele dag of week of leven te bederven.

Naar boven

Reacties zijn gesloten.