Supersterren, Harde Werkers, Onafhankelijken

De categorieën van Marylou Streznewski

In haar boek ‘Gifted Grownups, The Mixed Blessings of Extraordinary Potential’ (1999) beschrijft Marylou Streznewski dat ze tot de conclusie is gekomen dat je hoogbegaafden ruwweg in drie categorieën kan indelen.
Zij noemt deze categorieën Superstars, Strivers en Independents. Wij hebben dat vertaald als Supersterren, Harde werkers en Onafhankelijken. Het is weer een andere manier om de enorme diversiteit onder Xi-ers enigszins te ordenen.

Supersterren

Eigenlijk verwacht men van hoogbegaafden dat het allemaal Supersterren zijn.
Ze zijn ‘groter, gezonder, aantrekkelijker, rijker, gelukkiger en aardiger dan gemiddeld’. Ze werken hard, maar doen er ook heel veel naast: sociale activiteiten, sport, cultuur, enzovoort. Ze excelleren op ieder terrein waar ze zich mee bezig houden.
Hun waarden sluiten doorgaans aan op de waarden van hun omgeving, en hun levenslust is even bovengemiddeld als hun prestaties dat zijn.

Het onderwerp Xi is vaak niet zo interessant voor ze, omdat ze geen behoefte hebben aan een verklaring voor hun Superster zijn. Het is voor hun gevoel immers altijd vanzelf gegaan.

Harde Werkers

Harde werkers werken ongelooflijk hard, op school, op hun werk, bij alles wat ze doen. Ze leveren bijna bovenmenselijke prestaties en geheel vanuit hun eigen motivatie. Ze houden van structuur en duidelijke leiding.
Meestal leveren ze geen vernieuwende bijdrage aan wetenschap of cultuur, maar wat ze doen, doen ze buitengewoon zorgvuldig en op de meest juiste manier. Vaak beschouwen de volwassenen zich als getrouwd met hun werk.

Ook voor hen is Xi meestal niet interessant: ze verklaren hun prestaties vanuit hun ongewone werklust.
Als echter de motivatie hapert, bijvoorbeeld door de levensfase ‘is that all there is?’, door overspannenheid of burnout, kan de verkenning van hun Xi-zijn voor veel duidelijkheid en voor het hervinden van hun evenwicht zorgen.

Onafhankelijken

Waar Supersterren en Harde Werkers overal gewaardeerd worden om hun levenslust of hun prestaties, is de waardering voor Onafhankelijken ambivalent tot negatief: Vaak het minst begrepen, maar het meest getalenteerd.
Ze kunnen voor hun omgeving, zeker als het om gezagskwesties gaat, enorme lastposten zijn en conflicten hoog opspelen.

Als hen iets interesseert, werken ze er hard aan, op creatieve, vaak briljante wijze. Aan wat hen niet interesseert, besteden ze geen aandacht, ongeacht de consequenties. Ze hebben een diep geworteld, eigen waardensysteem. Omdat ze vierkante pennen in de ronde gaten van het maatschappelijk bestel zijn, kan hun loopbaan zeer onregelmatig verlopen. Ze hechten meestal geen waarde aan populariteit.

Het zijn eerder vernieuwers dan volgers. De uitvinding die een doorbraak is, komt van hun hand. Als je ze kan begrijpen, zijn ze nooit saai en altijd inspirerend. Als je ze niet begrijpt, zijn ze om gek van te worden.
De maatschappelijke doorbraak van deze creatieve intelligenten kan lang duren of zelfs nooit komen. Dat kan bij hen soms leiden tot afhaken uit ieder maatschappelijk verband, tot crimineel gedrag of tot de dood.

Onafhankelijken hebben relatief veel te winnen door zich in het onderwerp Xi te verdiepen, zeker als ze zelf eigenlijk ook last hebben van hun ‘anders zijn dan hun omgeving’. Vaak kan de herkenning van Xi een proces van ‘vallende kwartjes’ op gang brengen, waarin allerlei herinneringen een nieuwe betekenis krijgen en waardoor ze beter in staat raken om hun talent in de wereld te zetten.

Blog

In mei 2013 verscheen in het blad ésta een artikel waarin het bovenstaande prachtig wordt geïllustreerd. Ik schreef er een blog ‘Afgrijselijk slim?’ over, en voegde een pdf-link naar het artikel toe.